گروه زیست شناسی ناحیه 2-کرمانشاه

نحوه جذب مواد مغذی در گیاهان

جذب نیتروژن :
بخش اعظم جو سیاره ما را گاز نیتروژن تشکیل می دهد، اما گیاهان نمی توانند این ماده ضروری را به این شکل جذب و استفاده کنند. حتما با خود می پرسید چرا ؟
گاز نیتروژن به دلیل ساختار شیمیایی خود و پیوند سه گانه ای که بین دو اتم نیتروژن دارد، بسیار پایدار است و به سختی می توان آن را به دو اتم نیتروژن مجزا تقسیم کرد تا قابل استفاده باشد. به همین دلیل گیاهان از روش های دیگری برای جذب نیتروژن استفاده می کنند.
جذب نیتروژن می تواند توسط کود ها و باکتری های مفید صورت گیرد.

باکتری های مفید در جذب نیتروژن :
*باکتری های تثبیت کننده: این باکتری ها نیتروژن مولکولی جو را گرفته وبه شکل آمونیوم در خاک تثبیت می کنند . ریشه گیاه می تواند آمونیوم را از خاک جذب کند . از جمله باکتری های تثبیت کننده ی نیتروژن میتوان به ریزوبیوم و سیانوباکتری اشاره کرد.

* باکتری های آمونیاک ساز: این باکتری ها پروتئین های موجود در مواد آلی خاک را که ناشی از بقایای در حال تجزیه جانداران است، به شکل آمونیوم وارد خاک میکنند . در واقع از تجزیه پروتئینها وسایر مواد نیتروژن دار (مثل اسید نوکلئیک ها ) آمونیاک می سازند.

باکتری های نیترات ساز: این دسته از باکتری ها آمونیوم خاک را به نیترات ویا نیتریت تبدیل می کنند که جذب آن در ریشه ی گیاهان آسان شود.


**چند تا نکته مهم** :
* توجه کنید که از بین باکتری های مفید در جذب نیتروژن فقط یک دسته از آنها نیترات می سازند. ودوگروه یعنی تثبیت کننده و تجزیه کننده فقط می توانند آمونیوم بسازند.
* ریشه گیاه میتواند مستقیما آمونیوم را جذب کند‌ . ولی در اغلب گیاهان فرم غالب جذب نیتروژن ، نیترات است .
* ریشه گیاه در صورت جذب نیترات یا نیتریت ، قبل از استفاده آن را به آمونیوم تبدیل می کند.

باکتری های موجود در ساختاری به نام گرهک ریشه به نام ریزوبیوم که به جذب نیتروژن گیاه کمک می کنند:

نحوه جذب فسفر توسط گیاهان :
* فسفر جزو مواد معدنی لازم جهت تولید اسیدهای نوکلئیک است. فسفر در خاک به شکل فسفات است.

* فسفات دارای بار منفی بوده ونمیتواند به هوموس متصل شود . اما با یونهای فلزی دارای بار مثبت که روی سطح هوموس قراردارند، ترکیبی پایدار میدهد که به راحتی جدا نمی شود.

* ریشه گیاهان توانایی جذب فسفات را با افزایش تعداد تارهای کشنده وریشه های فرعی ویا با ایجاد همزیستی با قارچها (میکوریزا) بالا می برند.


یک نکته خارج از کتاب درسی:
در خاک های فقیر از نظر فسفات مانند استرالیا گیاهان دارای ریشه های خوشه ای هستند. این گونه ریشه ها شبیه برس های شیشه شورند و دارای زواید و ریشه های فرعی زیادی هستند.